Smartfony i laptopy drożeją przed Black Friday. Nowa opłata reprograficzna weszła w życie

Od 13 listopada 2026 roku polscy konsumenci muszą liczyć się z wyższymi cenami elektroniki użytkowej. W życie weszła nowelizacja przepisów rozszerzająca listę urządzeń objętych opłatą reprograficzną o smartfony, tablety, laptopy oraz komputery stacjonarne. Zmiana nastąpiła w krytycznym momencie dla handlu, tuż przed szczytem zakupowym związanym z Black Friday i okresem przedświątecznym. Nowe regulacje mają przynieść organizacjom zbiorowego zarządzania prawami autorskimi nawet 200 milionów złotych rocznie, co stanowi drastyczny wzrost względem dotychczasowych wpływów.

Aktualizacja listy tak zwanych czystych nośników nastąpiła po 15 latach przerwy. Do tej pory polskie przepisy koncentrowały się na technologiach wychodzących z użycia, takich jak płyty CD, DVD czy kasety VHS. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zdecydowało o usunięciu archaicznych nośników i włączeniu do wykazu najpopularniejszych obecnie urządzeń pozwalających na legalne kopiowanie utworów na użytek prywatny. Choć formalnie obowiązek uiszczenia daniny spoczywa na producentach i importerach, rynkowa praktyka sugeruje, że koszt ten zostanie przerzucony na klientów końcowych.

Stawka 1 proc. netto obejmie niemal wszystkie smartfony

Zgodnie z nowymi przepisami, wysokość opłaty reprograficznej może wynosić do 3 proc. ceny netto urządzenia, jednak w przypadku większości kluczowych kategorii sprzętu stawkę ustalono na poziomie 1 proc. Dotyczy to między innymi telefonów i tabletów wyposażonych w pamięć o pojemności co najmniej 32 GB. Biorąc pod uwagę, że współczesne standardy rynkowe zaczynają się od 64 GB lub 128 GB, nowa opłata dotknie niemal każdy model smartfona dostępny w oficjalnej dystrybucji.

Wprowadzenie dodatkowego obciążenia zbiega się w czasie z rekordowymi cenami technologii. Według prognoz IDC, średnia cena smartfona do końca 2026 roku wzrośnie do poziomu 581 dolarów. Na finalny koszt urządzeń wpływają obecnie nie tylko nowe regulacje, ale także ograniczona dostępność podzespołów spowodowana rozwojem sektora AI oraz rosnące koszty logistyki. W efekcie nawet jednoprocentowy narzut może stać się dla producentów pretekstem do kolejnych korekt cenników w górę.

200 milionów złotych dla twórców zamiast do budżetu

Opłata reprograficzna nie jest podatkiem, gdyż środki nie trafiają do Skarbu Państwa. Beneficjentami są organizacje takie jak ZAiKS czy Stowarzyszenie Autorów i Wydawców Copyright Polska. Pieniądze mają stanowić rekompensatę dla artystów za potencjalne straty wynikające z faktu, że użytkownicy mogą legalnie powielać ich dzieła na własne potrzeby. Jeszcze w 2024 roku wpływy z tego tytułu w Polsce wynosiły zaledwie 36 milionów złotych, co było jednym z najniższych wyników w Europie. Po zmianach kwota ta ma wzrosnąć ponad pięciokrotnie.

Kontrowersje budzi jednak fakt, że współczesna konsumpcja kultury opiera się głównie na streamingu. Użytkownicy płacący abonamenty w serwisach takich jak Netflix czy Spotify (z których w Polsce korzysta odpowiednio 9 mln i 9,7 mln osób) już teraz finansują tantiemy dla twórców. W 2025 roku polscy muzycy wygenerowali na samym Spotify 219 milionów złotych. Krytycy nowelizacji podnoszą, że osoby korzystające wyłącznie z chmury zostaną obciążone podwójnie za tę samą treść.

Odnowiony sprzęt sposobem na uniknięcie dodatkowych kosztów

W obliczu rosnących cen nowym trendem staje się profesjonalnie odnowiona elektronika, która w wielu przypadkach pozwala uniknąć nowej opłaty. Jak wskazują dane platformy refurbed, urządzenia z drugiej ręki mogą być tańsze od nowych odpowiedników nawet o 40 proc. Co istotne, opłata reprograficzna nie obejmuje sprzętu, który jest odnawiany na terenie Polski i ponownie trafia do obiegu krajowego bez opuszczania jego granic.

„Nowa opłata nie odpowie za konsumentów na pytanie, jaki sprzęt wybrać, ale może sprawić, że jeszcze uważniej spojrzą oni na ceny i faktyczną wartość urządzeń. Rynek technologii długo uczył nas, że najlepsze jest zawsze to, co właśnie trafia na półkę. Dziś konsumenci coraz częściej patrzą szerzej: na wydajność, baterię, aktualizacje, możliwość naprawy i koszt środowiskowy” – mówi Kilian Kaminski, współzałożyciel refurbed.

Dla osób planujących zakupy w ramach Black Friday lub szukających prezentów pod choinkę, rynek urządzeń odnowionych staje się realną alternatywą ekonomiczną. Pozwala on na zakup wydajnego laptopa czy tabletu z gwarancją, omijając jednocześnie skutki najnowszej nowelizacji przepisów o prawie autorskim.

Źródło: informacja prasowa / refurbed

Zobacz co słychać w świecie rozrywki na